Stories

Hiding Their Weaknesses

Posted on March 16, 2017 by Cape Rebel

From Bushveld Romance
by Herman Charles Bosman

 

It’s a queer thing – Oom Schalk Lourens observed – how much trouble people will take to hide their weaknesses from the world. Often, of course, they aren’t weaknesses at all; only the people who have these peculiarities don’t know that. Another thing they don’t know is that the world is aware all the time of these things they imagine they’re concealing.

I remember a story my grandfather used to tell – of something that happened when he was a boy. Of course, that was a long time ago. It was before the Great Trek. But it seems that, even in those days, there was a lot of trouble between the Boers and the English. It had much to do with slaves. The English Government wanted to free the slaves, my grandfather said, and one man who was very prominent at the meetings that were held to protest against this was Gert van Tonder.

Now Gert van Tonder was a very able man, and a good speaker. He was at his best, too, when dealing with a subject about which he knew nothing at all. He always spoke very loudly then. As you can see, he was a fine leader.

So, when the slaves were freed, and a manifesto was drawn up to be sent to the King of England, the farmers of Graaff-Reinet took it first to Gert van Tonder for his signature.

You can imagine how surprised everyone was when he refused to sign. He sat with the manifesto in front of him, and the pen in his hand, and said that he had changed his mind. He said that perhaps they were a bit hasty in writing to the King of England about so trivial a matter.

‘Even though the slaves are free, now,’ he said, ‘it doesn’t make any difference. Just let one of my slaves try to act as though he’s free. I’ll show him. That’s all.  Just let him try.’

The farmers told Gert van Tonder he was quite right. It didn’t really make any difference whether the slaves were free or not. They said they knew that already. But there were a lot of other grievances in the manifesto, they explained, and they were sending it to let the King of England know that, unless the Boers got their wrongs redressed, they would trek out of the Cape Colony.

My grandfather used to say that everybody was still more surprised when Gert van Tonder put down the pen, very firmly, and told the farmers that they could trek right to the other end of Africa, for all he cared. He was quite satisfied with the way the King of England had done things, Gert said, and there was a lot about English rule for which they should all be thankful.

The upshot of all this was that, when the farmers of the Cape Colony trekked away, into the north, with their heavily laden wagons, and their long spans of oxen, and their guns, Gert van Tonder did not go with them.

My grandfather often spoke about how small a thing it was that kept Gert van Tonder from being remembered in history as one of the leaders of the nation. It was all on account of that one weakness of his – his not wanting people to know that he couldn’t read or write.

~

When I speak of people and their peculiarities, it always makes me think of Stoffel Lemmer. He had a weakness of an altogether different sort. What was peculiar about Stoffel Lemmer was that if a girl, or a woman, so much as looked at him, he was quite certain that she was in love with him. And what made it worse was that he never had the courage to go up and talk to the girl he thought was making eyes at him.

Another queer thing about Stoffel Lemmer was that he was just as much in love with the girl as he imagined she was with him.

~

‘I could see by the look in Minnie Bonthuys’s eyes that she loved me, Oom Schalk,’ Stoffel Lemmer went on, once, ‘and by the firm way that her mouth shut when she caught sight of me. In fact, I can hardly even say that she looked at me. It all happened so quickly. She just gave one glance in my direction, and slammed the window shut. All girls who are in love with me do that.’

This was just one example of the sort of thing that Stoffel Lemmer would relate to me, sitting on my stoep. Mostly it was in the evening. And he would look out into the dusk, and say that the shadows that lay on the thorn-trees were in his heart also. As I have told you, I had frequently heard him say exactly the same thing. About other girls.

And always it would end up the same way – with him saying what a sorrowful thing it was that he would never be able to tell her how much he loved her. He would also say how grateful he was to have someone like me who would listen to his sad story, with understanding. That, too, I had heard before. Often.

What’s that? Did he ever tell her? Well, I don’t know.

The last time I saw Stoffel Lemmer was in Zeerust. It was in front of the church, just after the ceremony. And by the determined expression that Minnie still had on her face when the wedding guests threw rice and confetti over Stoffel and herself – no, I don’t think he ever got up the courage to tell her.

Posted in English

Om Hulle Swakhede Weg Te Steek

Posted on March 16, 2017 by Cape Rebel

Uit Bushveld Romance 
deur Herman Charles Bosman

 

Dis ’n vreemde ding – het oom Schalk Laurens opgemerk – hoeveel moeite mense sal doen om hulle swakhede van die wêreld af weg te steek. Dikwels, natuurlik, is dit glad nie eers swakhede nie; dis net dat die mense wat hierdie eienaardighede het, dit nie weet nie. Nog iets wat hulle nie weet nie, is dat die wêreld die hele tyd bewus is van die dinge wat hulle dink hulle wegsteek.

Ek onthou ’n storie wat my oupa lief was om te vertel – oor iets wat gebeur het toe hy ’n seuntjie was. Natuurlik was dit lank gelede. Dit was voor die Groot Trek. Maar dit lyk of daar selfs in daardie dae baie probleme tussen die Boere en die Engelse was. Dit het baie te doene gehad met die slawe. Die Engelse regering wou die slawe vrystel, het my oupa gesê, en een man wat baie prominent was by die vergaderings wat gehou is om daarteen te protesteer, was Gert van Tonder.

Dit was so dat Gert van Tonder ’n baie knap kêrel en ’n goeie spreker was. En hy was dan ook op sy allerbeste wanneer hy oor ’n saak gepraat het waarvan hy niks geweet het nie. Dan het hy baie hard gepraat. Soos jy kan sien, was hy ’n goeie leier.

En so, toe die slawe vrygestel is, en ’n manifesto opgetrek is om aan die koning van Engeland gestuur te word, het die Boere van Graaff-Reinet dit eers na Gert van Tonder toe geneem vir sy handtekening.

Jy kan jou voorstel hoe verras almal was toe hy geweier het om dit te onderteken. Hy het daar gesit met die manifesto voor hom, en die pen in die hand, en hy het gesê dat hy van besluit verander het. Hy het gesê dat hulle miskien ’n bietjie oorhaastig was om aan die koning van Engeland oor so ’n onbelangrike saak te skryf.

“Selfs al is die slawe nou vry,” het hy gesê, “maak dit glad nie saak nie. Laat net een van my slawe optree asof hy vry is. Ek sal hom wys. Laat hy net probeer.”

Die plaasboere het vir Gert van Tonder gesê dat hy heeltemal reg was. Dit het nie regtig saakgemaak of die slawe vry was of nie. Hulle het gesê dat hulle dit reeds geweet het. Maar daar was ’n hele klomp ander griewe in die manifesto, het hulle verduidelik, en hulle wou dit aan die koning van Engeland stuur sodat hy kon weet dat, as die onregte teen hulle nie reggemaak word nie, hulle uit die Kaapkolonie sou wegtrek.

My oupa het altyd gesê dat almal nog meer verbaas was toe Gert van Tonder die pen neergesit het, heel ferm en beslis, en aan die Boere gesê het dat hulle maar kon trek, reg tot aan die anderkant van Afrika vir al wat hy omgee. Hy was heeltemal tevrede met die manier wat die koning van Engeland dinge gedoen het. Gert het gesê dat daar baie omtrent die Engelse bestuur was waarvoor hulle almal dankbaar behoort te wees.

Die uiteinde van al dié gebeure was dat, toe die Boere uit die Kaapkolonie weggetrek het, noorde toe, met hulle swaargelaaide waens, en hulle lang spanne osse, en hulle gewere, Gert van Tonder nie saam met hulle gegaan het nie.

My oupa het dikwels gepraat van hoe ’n nietige ding dit was wat Gert van Tonder daarvan laat weerhou het om in die geskiedenis as een van die leiers van die nasie onthou te word. Dit was alles as gevolg van een swakheid van hom  hy wou nie dat die mense moes weet dat hy nie kon lees of skryf nie.

~

Wanneer ek praat van mense en hulle eienaardighede, laat dit my altyd dink aan Stoffel Lemmer. Hy het ’n heel ander soort swakheid gehad. Wat so eienaardig van Stoffel Lemmer was, was dat as ’n meisie, of ’n vrou, net na hom sou gekyk het, hy seker was dat sy op hom verlief was. En wat dit erger gemaak het, was dat hy nooit die moed gehad het om na die meisie toe te gaan wat hy gedink het met hom ogies gemaak het nie.

’n Verdere vreemde ding van Stoffel Lemmer was dat hy net so verlief op die nooi was as wat hy hom verbeel het sy op hom was.

~

“Ek kon aan die kyk in Minnie Bonthuys se oë sien dat sy lief was vir my, oom Schalk,” het Stoffel Lemmer weer op ’n keer aangegaan, “en op die ferme manier wat sy haar mond toegemaak het wanneer sy my raakgesien het. Dis ’n feit dat ek nie eintlik kan sê dat sy na my gekyk het nie. Dit het alles so vinnig gebeur. Sy het net so ’n vinnige blik in my rigting gegee, en toe die venster toegeklap. Al die meisies wat op my verlief raak, doen dieselfde ding.”

Dit was maar net een voorbeeld van die soort goed wat Stoffel Lemmer aan my vertel het daar waar ons op my stoep gesit het. Dit was meestal in die aande. En dan sou hy in die skemerte uitkyk en sê, dat die skaduwees wat oor die doringbome gelê het, ook in sy hart was. Soos ek vir jou gesê het, ek het hom dikwels presies dieselfde ding hoor sê. Oor ander meisies.

Dit het altyd op dieselfde manier geëindig – met hy wat sê dat dit so ’n droewige ding was dat hy haar nooit sou kon vertel hoe lief hy haar gehad het nie. Hy het ook gesê hoe dankbaar hy was dat hy iemand soos ek gehad het wat na sy treurige storie sou luister, en wat hom verstaan het. Dit het ek ook al voorheen gehoor. Al baiemaal.

Wat vra jy? Het hy haar al ooit vertel? Wel, ek weet nie.

Die laaste keer wat ek Stoffel Lemmer gesien het, was in Zeerust. Dit was voor die kerk, net na die seremonie. En met die vasbeslote uitdrukking wat Minnie nog steeds op haar gesig gehad het toe die huweliksgaste die rys en konfetti oor haar en Stoffel gegooi het – nee, ek dink nie hy het ooit die moed bymekaar geskraap om haar te vertel nie.

Posted in Afrikaans

The Most Wild And The Most Beautiful Thing In The Whole World

Posted on March 14, 2017 by Cape Rebel

From Mampoer
by Herman Charles Bosman

It was good mampoer, made from karee berries that were plucked when they were still green and full of thick sap, just before they had begun to whiten, and we said things that contained much wisdom.

‘It was like the shadow of a flower on her left cheek,’ I heard Hans Kriel say, and immediately I sat up to listen, for I could guess of whom it was that he was talking.

‘Is it on the lower part of the cheek?’ I asked. ‘Two small purple marks?’

Because in that case I would know for sure that he was talking about the new waitress in the Zeerust café. I had seen her only once, through the plate-glass window, and because I had liked her looks I had gone up to the counter and asked for a roll of Boer tobacco, which she said they did not stock. When she said they didn’t stock kudu biltong, either, I had felt too embarrassed to ask for anything else. Only afterwards I remembered that I could have gone in and sat down and ordered a cup of coffee and some harde beskuit. But it was too late then. By that time I felt that she could see that I came from this part of the Marico, even though I was wearing my hat well back on my head.

‘Did you – did you speak to her?’ I asked Hans Kriel after a while. 

‘Yes,’ he said, ‘I went in and asked her for a roll of Boer tobacco. But she said they didn’t sell tobacco by the roll, or kudu biltong either. She said this last with a sort of a sneer. I thought it was funny, seeing that I hadn’t asked for kudu biltong. So I sat down in front of a little table and ordered some harde beskuit and a cup of coffee. She brought me a number of little dry, flat cakes with letters on them I couldn’t read very well. Her name is Marie Rossouw.’

‘You must have said quite a lot to her to have found out her name,’ I said, with something in my voice that must have made Hans Kriel suspicious.

‘How do you know who I’m talking about?’ he demanded suddenly.

‘Oh, never mind,’ I answered, ‘let’s ask Krisjan Wilman to refill our glasses.’ I winked at the others and we all laughed, because by that time Hans Kriel was sitting half sideways on the riempie bench, with his shoulders drawn up very high and his whole body seeming to be kept up by one elbow. It wasn’t long after that that he moved his elbow, so that we had to pick him up from the floor and carry him into thevoorkamer, where we laid him in a corner on some leopard skins.

But before that he had spoken more about Marie Roussouw, the new waitress in the café. He said he had passed by and had seen her through the plate-glass window and there had been a vase of purple flowers on the counter, and he had noticed those two marks on her cheek, and those marks had looked very pretty to him, like two small shadows from those purple flowers.

‘She is very beautiful,’ Hans Kriel said. ‘Her eyes have got deep things in them, like those dark pools behind Abjaterskop. And when she smiled at me once – by mistake, I think – I felt as though my heart was rushing over the vlaktes like that shadow we saw in the sunset.’

‘You must be careful of those dark pools behind Abjaterskop,’ I warned him. ‘We know those pools have got witches in them.’

I felt it was a pity that we had to carry him inside, shortly afterwards. For the mampoer had begun to make Hans Kriel talk rather well.

As it happened, Hans Kriel was not the only one, that night, who encountered difficulties with the riempiebench. Several more of us were carried inside. And when I look back on that Nagmaal my most vivid memories are not of what the predikant said at the church service, or of Krisjan Wilman’s mampoer, even, but of how very round the black spots were on the pale yellow of the leopard skin. They were so round that every time I looked at them they were turning.

In the morning Krisjan Wilman’s wife woke us up and brought us coffee. Hans Kriel and I sat up side by side on the leopard skins, and in between drinking his coffee Hans Kriel said strange things. He was still talking about Marie Roussouw.

‘Just after dark I got up from the front stoep and went to see her in the café,’ Hans Kriel said.

‘You may have got up from the front stoep,’ I answered, ‘but you never got up from these leopard skins. Not from the moment we carried you here. That’s the truth.’

‘I went to the café,’ Hans Kriel said, ignoring my interruption, ‘and it was very dark. She was there alone. I wanted to find out how she had got those marks on her cheek. I think she is very pretty even without them. But with those marks Marie Roussouw is the most wild and the most beautiful thing in the whole world.’

‘I suppose her cheek got cut there when she was a child,’ I suggested. ‘Perhaps when a bottle of her father’s mampoer exploded.’
 
‘No,’ Hans Kriel replied, very earnestly. ‘No. It was something else. I asked her there, in the café, when we were alone together, and it suddenly seemed as though the whole place was washed with moonlight, and there was no counter between us any more, and there was a strange laughter in her eyes when she brought her face very close to mine. And she said, “I know you won’t believe me. But that is where the devil kissed me. Satan kissed me there when we were behind Abjaterskop. Shall I show you?”’

‘That was what she said to me,’ Hans Kriel continued, ‘and I knew, then, that she was a witch. And that it was a very sinful thing to be in love with a witch. And so I caught her up, in my arms, and I whispered, trembling all the time, “Show me,” and our heads rose up very tall through the shadows. And everything moved very fast, faster than the shadows move from Abjaterskop in the setting of the sun. And I knew that we were behind Abjaterskop, and that her eyes were indeed dark pools there, with the tall reeds growing on the edges. And then I saw Satan come in between us. And he had hooves and a forked tail. And there were flames coming out of him. And he stooped down and kissed Marie Roussouw on her cheek, where those marks were. And she laughed. And her eyes danced with merriment. And I found that it was all the time I who was kissing her. Now, what do you make of this, Schalk?’

I said, of course, that it was the mampoer. And that I knew, now, why I had been sleeping in such discomfort. It wasn’t because the spots on the leopard were turning like round wheels, but because I had Satan sleeping next to me all night. And I said that this discovery wasn’t new, either. I had always suspected something like that about him.

But I got an idea. And while the others were at breakfast I went out, on the pretext that I had to go and help Manie Burghers with his oxen at the church square outspan. But instead, I went into the café, and because I knew her name was Marie Roussouw, when the waitress came for my order I could ask her whether she was related to the Roussouws of Rysmierbult, and I could tell her that I was distantly related to that family, also.

In the daylight, there was about that café none of the queerness that Hans Kriel had spoken about. It was all very ordinary. Even those purple flowers were still on the counter. They looked slightly faded. And then, suddenly, while we were talking, I asked her the thing I was burning to know.

‘That mark on your cheek, juffrou,’ I said, ‘will you tell me where you got it from?’

Marie Roussouw brought her face very close to mine, and her eyes were like dark pools with dancing light in them.

‘I know you won’t believe me,’ she said, ‘but that is where Satan kissed me. When we were at the back of Abjaterskop together. Shall I show you?’

Posted in English

Swakkerige Engels

Posted on March 13, 2017 by Cape Rebel

Uit No Outspan
deur Deneys Reitz

 

Die Britse Ryk se Parlementêre Vereniging is ’n liggaam waarby enige Parlementslid binne die statebond geregtig is om aan te sluit. Dit borg welwillendheidsreise na verskeie dele van die empire, en vir 1935 was Groot Brittanje die plek van byeenkoms. Al die dominiums en Indië is gevra om afgevaardigdes te stuur. Elke parlement het sy eie verteenwoordigers verkies en ons parlement het ses genomineer. Ek is aangewys om hulle as leier te vergesel, en ek was glad nie onwillig nie, want sedert die Groot Oorlog was ek nog nie weer oorsee nie.

~

In Londen is ek luuksueus as ’n gas van die staat by Grosvenor House geïnstalleer. Ek is ’n luukse suite, met die Unie se wapenskild in kleur bokant my deur, aangewys.

Een van my eerste besoekers was ’n militêre man met grys hare wat Lord Vivian blyk te gewees het. Ek het hom laas in 1901 in ons geveg teen die 17de Lansiers gesien, toe hy gewond tussen die rotse gelê het. Na aanleiding hiervan het hy my as ’n erelid by Brooks geregistreer. Dit was die oudste klub in Londen en hy het gereeld daar ingeloer om te gesels.

’n Week later het die res van die Suid-Afrikaners en die Dominiumlede daar aangekom, en toe het afsprake om besienswaardighede te besoek, en toesprake en funksies wat gevolg het daartoe bygedra dat die gawe gasvryheid ons amper oorrompel het. Antieke gildes het ons in hulle gildehuise onthaal en ons het uit  goud en silwer borde wat uit die Cromwelliaanse oorloë gedateer het, ons aandete geniet.

Ons het die House of Commons bygewoon en is na ’n honderd en een ander interessante plekke geneem. Ek was twee keer na Buckingham Paleis ontbied en twee keer moes ek ’n pluiskeil opsit en ’n manel aantrek, en in hierdie ongewone gewaad het ek ’n oudiënsie met sy majesteit koning George V gehad.

Hy het my vertel dat hy my boeke, Commando en Trekking On, langs sy bed in Windsor Castle gehou het, en hy het aangebied om die Distinguished Service Order aan my toe te ken. Dit was nie vir my moontlik om dit te aanvaar nie, want die Nasionale regering het in 1926 ’n wet bekragtig wat burgers van die Unie verbied het om eretekens te ontvang. Ek het die Prins van Wallis een of twee keer by St James se paleis gesien. Hy het  gespannender as ooit voorgekom, en nooit kon ek dink dat ek eendag, op ’n manier, in oordeel oor hom sou sit nie.

Daar was ’n Suid-Afrikaanse krieketspan in Engeland wat op daardie stadium reeds ’n toetswedstryd gewen het. Tydens ’n noenmaal by Claridge’s het ek op ’n heildronk beantwoord deur te sê dat ek daardie oggend in die straat ’n koerantplakaat gesien het met die woorde: “Engeland staar ’n ramp in die gesig”. Verhoudinge met Mussolini was gespanne as gevolg van die Abessiniese avontuur en ’n opgewonde Fransman het uitgeroep: “Liewe hemel, dit beteken oorlog met Italië!” Dit was egter maar net die stand van die kriekettelling.

Op ’n ander geleentheid het so omtrent dertig van ons voor Grosvenor House gestaan en wag op karre wat ons moes optel om na verskeie plekke geneem te word. ’n Hele paar seuns en meisies het daar rondgestaan elkeen gewapen met ’n handtekeningboek en ’n vulpen. 

Ons het gedink dat die kinders besef het dat die Ouere Staatsmanne van die Empire hulle in die stad bevind het, en ons het heel selfbewus vir die jongspan gewag om genoeg moed bymekaar te skraap om ons vir ons handtekeninge te vra. Na ’n rukkie het die handtekeningjagters nog steeds daar eenkant gestaan totdat daar ten einde laaste ’n pragtige jongedame haar verskyning uit die hotel gemaak het. Sy was ’n filmster en onmiddellik was sy omring deur haar bewonderaars met hulle boeke en penne in gereedheid. Ons het ietwat bedremmeld en skaapagtig in ons karre geklim.

Ons het deur baie dele van Engeland en Skotland getoer. In Glasgow het die vrugteverspreidingsindustrie my met ’n banket onthaal, uit hoofde van my amp as minister van Landbou in beheer van die uitvoer van produkte uit Suid-Afrika. Ek het die gewone toespraak afgesteek en onder andere melding gemaak van verkoeling, bemarking, verpakking en ander verwante onderwerpe. Ek het verder aangegaan en hulle vertel hoe my pa sy jeug in Skotland deurgebring het, en omtrent sy groot bewondering vir Robert Burns. Ek het hulle vertel dat hy baie van Burns se gedigte in Afrikaans vertaal het, en ek het hulle ook vertel dat, as ’n klein seuntjie, ek onder die indruk was dat die gedigte deur my pa in Afrikaans geskrywe was, en dat ’n kêrel met die naam van Burns, dit in swakkerige Engels vertaal het.

Hulle het dié storie baie geniet. Dit het daartoe gelei dat ek per motor na Ayr toe geneem is om daardie middag die Burns Cottage en die Burns museum te besigtig. Die eerste ding wat ek met die inloopslag gesien het, was ’n verbleikte manuskrip agter glas. Ek kon my oë nie glo nie, want die dokument was in my pa se handskrif. Dit was my pa se vertaling van Tam O’ Shanter. Die kurator kon nie verklaar hoe dit daar beland het nie, behalwe vir die feit dat ’n dame uit Kaapstad dit jare gelede daarheen aangestuur het.

Ek het omgedraai en aan die vriend wat my van Glasgow gebring het, gesê: “Jy sien, het ek jou nie vertel dat my pa daardie strofes in Afrikaans geskryf het nie? en hier is dit nou.”

Dit was ’n reuse sukses.

Posted in Afrikaans

Die Wildste En Die Pragtigste Ding In Die Hele Wêreld

Posted on March 13, 2017 by Cape Rebel

Uit Mampoer
deur Herman Charles Bosman

Dit was ’n goeie mampoer, gemaak van kareebessies, nog halfgroen en vol dik sap, wat gepluk was net voordat verbleking begin het, en ons het dinge gesê wat veel wysheid bevat het.

“Dit was soos die skaduwee van ’n blommetjie op haar linkerwang,” het ek Hans Kriel hoor sê, en onmiddellik het ek my ore gespits om te luister, want ek het geraai van wie hy gepraat het.

“Is dit op die onderste deel van die wang?” het ek gevra. “Twee klein pers merkies?”

Want in daardie geval sou ek verseker weet dat hy van die nuwe kafeemeisie in die Zeerust-kafee gepraat het. Ek het haar nog net een keer gesien, deur die spieëlruit, en omdat haar voorkoms vir my aantreklik was, het ek na die toonbank toe gegaan en vir ’n rol boertabak gevra, wat sy toe gesê het hulle nie in voorraad gehad het nie. En toe sy gesê het dat hulle ook nie koedoebiltong in voorraad gehou het nie, was ek te verleë om vir enigiets anders te vra. Eers daarna het ek daaraan gedink dat ek mos kon ingaan, gaan sit het en ’n koppie koffie en ’n paar harde beskuite bestel het. Maar toe was dit te laat. Ek het gevoel dat sy teen daardie tyd kon sien dat ek van hierdie deel van die Marico afkomstig was, hoewel ek my hoed redelik ver agter op my kop gedra het.

“Het jy – het jy met haar gepraat?” het ek na ’n rukkie vir Hans Kriel gevra. “Ja,” het hy gesê, “ek het ingegaan en haar vir ’n rol boertabak gevra, maar sy het gesê dat hulle nie roltabak verkoop nie en ook nie koedoebiltong nie. Die laaste paar woorde het sy so ietwat smalend gesê. Ek het gedink dat dit nogal snaaks was, want ek het nie vir koedoebiltong gevra nie. Ek het toe daar voor by ’n klein tafeltjie gaan sit en ’n paar harde beskuite en ’n koppie koffie bestel. Sy het my ’n paar klein, droë, plat koekies met letters daarop gebring; die letters kon ek nie mooi lees nie. Haar naam is Marie Roussouw.”

“Jy moes ’n hele klomp goed vir haar gesê het om haar naam te kon uitvind,” het ek gesê, met iets in my stem wat Hans Kriel agterdogtig moes gemaak het.

“Hoe weet jy van wie ek praat?” het hy skielik op aangedring.

“Ag nee wat, dit maak nie saak nie, kom ons vra vir Krisjan Wilman om ons glase weer vol te maak.”

Ek het vir die ander geknipoog en ons het almal gelag, want teen hierdie tyd het Hans Kriel half skuins op die riempiesbank gesit, met sy skouers baie hoog opgetrek, en dit het gelyk of sy hele liggaam op sy een elmboog gerus het. Dit was nie lank daarna nie dat hy sy elmboog geskuif het, sodat ons hom van die vloer af moes optel en na die voorkamer toe moes dra, waar ons hom in ’n hoek op ’n paar luiperdvelle laat lê het.

Maar voor dit gebeur het, het hy nog verder oor Marie Roussouw, die nuwe meisie in die kafee, gepraat. Hy het gesê hy het daar verbygeloop en haar deur die spieëlruit gesien, en daar was ’n blompot met pers blomme op die toonbank, en hy het twee merkies op haar wang raakgesien, en die twee merkies het vir hom baie mooi gelyk, soos twee klein skaduweetjies van die pers blomme.

“Sy is baie mooi,” het Hans Kriel gesê. “Haar oë het diep dinge in hulle, soos daardie donker poele agter Abjaterskop. En toe sy een keer vir my geglimlag het – ek dink per ongeluk – het dit gevoel of my hart oor die vlaktes gesnel het soos die skaduwee wat ons met sononder gesien het.”

“Jy moet lig loop vir daardie donker poele agter Abjaterskop,” het ek hom gewaarsku, “ons weet daardie poele het hekse in hulle.”

Ek het gevoel dat dit ’n jammerte was dat ons hom kort daarna binne toe moes dra. Want die mampoer het begin om Hans Kriel behoorlik aan die praat te kry.

Soos dit toe gebeur het, was Hans Kriel nie die enigste een wat daardie aand probleme met die riempiesbank opgetel het nie. ’n Hele paar van ons is binne toe gedra. En wanneer ek terugdink aan daardie Nagmaal, is my helderste herinneringe nie wat die predikant by die kerkdiens gesê het nie, of selfs nie oor Krisjan Wilman se mampoer nie, maar hoe baie rond die swart kolle op die bleekgeel luiperdvel was. Hulle was so rond dat hulle, elke keer wat ek na hulle gekyk het, aan die tol was.

In die oggend het Krisjan Wilman se vrou ons wakkergemaak en vir ons koffie gebring. Ek en Hans Kriel het langs mekaar op die luiperdvelle gesit, en so tussen die gedrink van sy koffie deur, het Hans Kriel vreemde dinge gesê. Hy was nog steeds besig om oor Marie Roussouw te praat.

“Net na sononder die aand het ek van die voorstoep af opgestaan en haar by die kafee gaan sien,” het Hans Kriel gesê.

“Dit mag so wees dat jy van die voorstoep af opgestaan het,” het ek geantwoord, “maar jy het nooit van hierdie luiperdvelle af opgestaan nie. Nie van die oomblik af wat ons jou hierheen gedra het nie. Dis die waarheid.”

“Ek het na die kafee toe gegaan,” het Hans Kriel my geïgnoreer en gesê, “en dit was baie donker. Sy was alleen daar. Ek wou uitvind hoe sy daardie merkies op haar wang gekry het. Ek het gedink sy is baie mooi selfs sonder hulle. Maar met daardie merkies is Marie Roussouw die wildste en die pragtigste ding in die hele wêreld.

“Ek veronderstel sy het haar wang gesny toe sy ’n kind was,” het ek voorgestel. “Miskien toe ’n bottel van haar pa se mampoer ontplof het.”

“O nee,” het Hans Kriel in alle erns geantwoord. “Nee, dit was iets anders. Toe ons daar alleen saam in die kafee was, het ek haar gevra. En skielik het dit gelyk asof die hele plek met maanlig verlig was, en tussen ons was daar nie meer ’n toonbank nie, en daar was ’n vreemde lag in haar oë toe sy haar gesig naby myne gebring het. En sy het gesê: “Ek weet jy sal my nie glo nie. Maar dit is waar die duiwel my gesoen het. Satan het my daar gesoen toe ons agter Abjaterskop was. Moet ek jou wys?”

“Dit was wat sy aan my gesê het,” het Hans Kriel voortgegaan, “en ek het toe geweet dat sy ’n heks was. En dit was ’n lelike, sondige ding om op ’n heks verlief te wees. En toe het ek haar in my arms geneem, en gefluister, terwyl ek die hele tyd aan die bewe was: ‘Wys my,’ en ons koppe het hoog op deur die skaduwees uitgestyg. En alles het baie vinnig beweeg, vinniger as die skaduwees van Abjaterskop met sononder. En ek het geweet dat ons agter Abjaterskop was, en dat haar oë inderdaad donker poele was, met lang riete wat aan die some groei. Toe het ek Satan tussen ons sien inkom. En hy het hoewe en ’n gevurkte stert gehad. En daar het vlamme by hom uitgekom. En hy het vooroor gebuig en Marie Roussouw op haar wang gesoen, daar waar daardie merke was. En sy het gelag. En haar oë het van opgeruimde plesier gedans. En ek het ontdek dat dit die hele tyd ek was wat haar gesoen het. Nou wat dink jy daarvan, Schalk?”

Ek het natuurlik gesê dat dit die mampoer was. En toe het ek geweet waarom ek so ongemaklik geslaap het. Dit was nie die kolle op die luiperd wat soos wiele gedraai het nie, maar omdat dit Satan was wat die hele nag daar langs my geslaap het. En ek het gesê dat dié ontdekking ook nie vir my iets nuuts was nie. Ek het altyd so iets van hom vermoed.

Maar ek het ’n plan gekry. En terwyl die ander met ontbyt besig was, het ek uitgegaan met die voorwendsel dat ek Manie Burghers moes gaan help om sy osse by die kerkplein uit te span. Maar in plaas daarvan het ek na die kafee toe gegaan, en omdat ek geweet het haar naam was Marie Roussouw, kon ek die kafeemeisie gevra het, toe sy gekom het om my bestelling te neem, of sy familie was van die Roussouws van Rysmierbult, en ek kon haar vertel dat ek ook so vêraf verwant was aan daardie familie. In die daglig was daar niks van die snaaksigheid aan die kafee waarvan Hans Kriel gepraat het nie. Alles het heel normaal en alledaags gelyk. Selfs die pers blomme was nog op die toonbank. Hulle het so ’n bietjie verwelk gelyk.

En toe skielik het ons aan die praat geraak, en ek het haar die ding gevra wat ek gebrand het om te weet.

“Daardie merk op jou wang, juffrou,” het ek gesê, “kan jy my vertel waar jy dit vandaan gekry het?”

Marie Roussouw het haar gesig baie na aan myne gebring, en haar oë was soos donker poele met lig wat in hulle dans.

“Ek weet jy sal my nie glo nie,” het sy gesê, “maar dit is waar Satan my gesoen het. Toe ons saam agter Abjaterskop was. Moet ek jou wys?”

Posted in Afrikaans

Telling Them Apart

Posted on March 13, 2017 by Cape Rebel

From No Outspan
by Deneys Reitz

 

In South Africa we too were faced by what seemed to be a dangerous situation. Italy had 200 000 soldiers in Abyssinia and we expected an immediate move to invade Kenya, and in due course our own country, for at the time there was little to stop them. Kenya had a few battalions of Askari and as for a South African army, it had existed largely on paper when the war began, though General Smuts was feverishly at work building up a new one, and volunteers were flocking to the colours.

In the meantime the Afrikaner racial extremists openly exulted at the British reverses. In Parliament and over the countryside they shouted that England was but a twitching corpse, that Hitler would dictate his peace terms in London within six weeks; the British Empire was crumbling, and they were going to establish an Afrikaner dictatorship in which General Smuts and his followers were to be called to account on Gestapo lines.

And a strange movement had sprung up to implement these threats. It was known as the Ossewa Brandwag (the ox-wagon picket). Its members, which were said to number a quarter of a million, drilled secretly at night, and they indulged in bomb throwing, sabotage and other subversive acts quite foreign to the normal character of our Afrikaans people. Their avowed intention was to prepare an organisation modelled on the Nazi system which would take control the moment word came that Great Britain was crushed.

General Smuts and I and most of our colleagues took the view that, in the long run, our Afrikaans-speaking citizens were too level-headed to be permanently led astray by alien propaganda of this kind. From long experience we felt that, in a country like the Union, it would be a mistake to create cheap martyrs, so we gave the Ossewa Brandwag and our opponents plenty of rope. Their overdone racial fervour smacked to us of the Ju-ju and Voodooism of Lagos and the Gold Coast.

Not everyone on our side agreed with us, and there was a time when I could not show my face anywhere without some well-meaning but irate and jittery individual rushing at me to demand the shooting out-of-hand of every Ossewa Brandwag firebrand and the instant gaoling of all opposition Members of Parliament and political leaders.

General Smuts told me he suffered from similar importunities and that his invariable reply was, ‘Leave it to us, leave it to us; we know what we are doing, please don’t rock the boat.’

Time has amply justified us. Now (in 1943) the Ossewa Brandwag has practically fizzled out, and the various republican groups that sprang up in the hope of an immediate German victory are at present so busy wrangling  among themselves that we scarcely give them a thought.

All along, I have striven to avoid, as far as possible, overmuch reference to our inter-tribal stupidities, but I was forced to touch on them here and there for the sake of giving an idea of the South African political background. I have only this final word on the subject. Our white population is under three million. Of these, roughly 55 per cent are of Dutch descent, and 40 to 45 per cent are of British extraction. Of the Dutch section about half are standing aloof from our war effort. They hold that the war is in the interest of Great Britain alone, that it is none of our business, and that we had no right to drag them into the maelstrom.

And yet, in an army of volunteers, something like 35 per cent of our soldiers and 35 per cent of our casualties in Abyssinia and Libya have been Afrikaners.

And there is another list, which it may be lacking in good taste and subtlety to call a casualty list. It is the notices of engagements and marriages between Afrikaans and English couples that appear in the newspapers every day. These show that they are intermingling and inter-marrying all the time in rising tempo, and by 1960 or thereabouts even the racial politicians will not be able to tell them apart.

So much for local politics as I see them.

Posted in English

Om Hulle Van Mekaar Te Onderskei

Posted on February 28, 2017 by Cape Rebel

Uit No Ouspan 
deur Deneys Reitz

Dit het gelyk of ons in Suid-Afrika ook ’n gevaarlike situasie in die gesig gestaar het. Italië het 200 000 soldate in Abessinië gehad en ons het verwag dat hulle op die punt gestaan het om Kenia binne te val, en mettertyd ons eie land, want ten tyde was daar nie veel wat gedoen kon word om hulle te stop nie. Kenia het ’n paar bataljonne Askari’s gehad, en aan die begin van die oorlog het die Suid-Afrikaanse weermag tot ’n groot mate net op papier bestaan, hoewel  generaal Smuts koorsagtig aan die werk was om ’n nuwe weermag op die been te bring, en vrywilligers het heel entoesiasties aangesluit.

Intussen het die rassistiese Afrikaner-ekstremiste openlik gejubel oor die terugslae wat die Britte getref het. In die parlement en regoor die land het hulle verkondig dat Engeland slegs ’n stuiptrekkende kadawer was, en dat Hitler binne ses weke sy vredesvoorwaardes in Londen sou stel. Die Britse Empire was aan die verbrokkel en hulle was van plan om ’n Afrikaner- diktatorskap te skep en generaal Smuts en sy volgelinge sou daarna, volgens gestapo-riglyne, tot verantwoording geroep word.

En ’n vreemde beweging het ontstaan om hierdie bedreiging te implementeer. Dit was bekend as die Ossewa Brandwag. Daar is gesê dat hulle ledetal ’n kwartmiljoen getel het en dat hulle gedurende die nag in die geheim gedril het en dat hulle hulself besig gehou het met bomgooiery, sabotasie en ander ondermynende optrede – wat heel vreemd aan die normale karakter van die Afrikaanse mense was. Hulle voorneme was openlik om ’n organisasie te stig wat op die Nazi-sisteem gemoduleer was, en wat beheer sou oorneem die oomblik wanneer Groot Brittanje oorrompel is.

Generaal Smuts en ek en die meeste van ons kollegas het die mening gehuldig dat ons Afrikaanssprekende burgers uiteindelik te verstandig sou wees om permanent op ’n dwaalspoor gelei te word deur dié vreemdsoortige propaganda. Uit ervaring het ons gevoel dat, in ’n land soos die Unie, dit ’n fout sou wees om martelaars op ’n goedkoop manier te skep, en dus het ons die Ossewa Brandwag en ons teenstanders vryheid van beweging gegee. Hulle oordrewe rassistiese geesdrif het vir ons na bygelowige betowering geklink soos iets wat mens in Lagos en die Goudkus sou kon vind.

Nie almal aan ons kant het met ons saamgestem nie, en daar was ’n tyd toe ek dit nie kon durf waag om êrens gesien te word nie sonder dat ’n welmenende, ontstoke en senuagtige persoon op my afstorm en daarop aandring dat elke Ossewa Brandwag-heethoof op die plek geskiet moes word en dat al die lede van die opposisie se parlementslede en die politieke leiers dadelik in die tronk gestop moes word.

Generaal Smuts het my vertel dat hy soortgelyke dringende versoeke moes verduur, en dat sy reaksie gewoonlik was: “Los dit aan ons oor, los dit aan ons oor; ons weet wat ons doen. Moet asseblief nie oorboord gaan nie.”

Ons is mettertyd deeglik in die gelyk gestel. Nou (in 1943) het die Ossewa Brandwag so te sê verdwyn, en die verskeie republikeinse groepe wat skielik verskyn het met die hoop op ’n spoedige Duitse oorwinning, is op die oomblik besig om so met mekaar te redekawel dat ons skaars aan hulle dink.

Ek het deurentyd daarna gestrewe om so ver as moontlik, ons onderlinge stamdwaashede te vermy, maar af en toe was dit tog nodig om daaraan aandag te gee – vir die Suid-Afrikaanse politieke agtergrond se onthalwe. Ek het slegs hierdie finale woord oor die onderwerp. Ons wit populasie is minder as driemiljoen. Hiervan is omtrent 55 persent van Hollandse afkoms, en 40 tot 45 persent is van Britse herkoms. Omtrent die helfte van die Hollandse groep staan afsydig teenoor ons oorlogsywer. Hulle is van mening dat die oorlog alleenlik Groot Brittanje se saak is en dat dit niks met ons te doen het nie, en ons het nie die reg om hulle in die draaikolk in te sleep nie.

Maar tog was iets soos 35 persent van ons soldate en 35 persent van ons ongevalle in Abessinië en Libië, Afrikaners.

En daar is ’n ander lys, en daar mag dalk te kort geskiet word aan goeie smaak en subtiliteit om dit ’n ongevalle lys te noem. Dit is die kennisgewings van verlowings en huwelike tussen Afrikaanse en Engelse paartjies wat daagliks in koerante verskyn. Dit wys daarop dat hulle deurentyd vermeng en ondertrou en dat dit teen ’n verhoogde tempo plaasvind, en teen 1960 of daar rond sal selfs die rassistiese politici hulle nie van mekaar kan onderskei nie.

Dit is my siening van die plaaslike politiek.

Posted in Afrikaans

1 2 3 40 Next »