Invisible Man

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

From ‘The Terror of the Malopo’
In A Bekkersdal Marathon
by Herman Charles Bosman


Oupa Bekker was camped out near Renosterpoort with Japie Uys on an afternoon, long ago, when a stranger who was tall and dark came riding up to them from out of the bush. This was how he met Hubrecht Willemse, Oupa Bekker said to us.

‘I didn’t know the man who dismounted there, where Japie Uys and I were resting,’ Oupa Bekker explained. ‘But I knew his horse. It was one of Koos Liebenberg’s prize stallions. I also knew the saddle. It belonged to Gert Pretorius. And the suit the stranger had on was Krisjan Steyn’s black church clothes.’

Oupa Bekker said that he identified the suit by the mended place in the knee of the trousers from where Krisjan Steyn had fallen on the sidewalk in front of the Zeerust bar, one Nagmaal. Why Krisjan Steyn fell was because of the half-dozen steps in front of the bar that he hadn’t noticed, on account of the heat.

‘The stranger introduced himself as Hubrecht Willemse,’ Oupa Bekker added, ‘and he said he had been round the neighbourhood a bit. Well, a good bit, he could have said, I thought, judging from his suit and horse, not to mention Gert Pretorius’s saddle.

‘Japie Uys and I looked at each other. And I was glad I wasn’t Japie. For Japie Uys was wearing a new pair of store boots that would be just about the stranger’s size.’

Oupa Bekker said that Hubrecht Willemse came and sat down on a fallen tree-trunk beside Japie Uys and himself. Hubrecht Willemse took off his hat and fanned himself with it.

‘I don’t know whose hat it was,’ Oupa Bekker said, ‘although it looked so old and shapeless that I wouldn’t be surprised if it was Hubrecht Willemse’s own hat.

‘But it was when we saw how short Hubrecht Willemse’s hair had been cut that Japie Uys started apologising very fast for the uncomfortable tree-stump that Hubrecht Willemse had to sit on. There was a much better trunk he knew of, just down the road, Japie Uys said, and he was already disappearing into a clump of withaaks after it, when Hubrecht Willemse called him back, pretty sharply.

‘None of that,’ Hubrecht Willemse said when Japie Uys returned, looking sheepish. ‘You’re going to stay right here, both of you.’

Oupa Bekker said that although it was a hot afternoon, yet, sitting there in the bush next to Hubrecht Willemse on a fallen tree-trunk, he actually found himself shivering. He didn’t feel very different from a hollowed-out tree-trunk himself, Oupa Bekker said.

Then there was a sudden, cracking sound. The white ants had been at work on the inside of that tree-trunk, and so the wood gave way in one place, with the weight of three men on it. Nevertheless, both Oupa Bekker and Japie Uys jumped up.

‘When we sat down again,’ Oupa Bekker proceeded, ‘Hubrecht Willemse said to us: “You know, I’m an escaped convict.” Just like that, he said it. Of course, that information did not come as much of a surprise to Japie Uys and myself. All the same, we thought that the stranger might feel better about it if we pretended to be astonished.

‘So Japie Uys said, no, he just couldn’t believe it. It was just about the last thing he would have imagined, Japie Uys assured Hubrecht Willemse. And I said to him that he looked more like an insurance agent.

‘Then, remembering about a bit of unpleasantness there had been with an insurance agent in those parts not so long ago, I said he looked more like a Senator, perhaps.’

Oupa Bekker said that his words did not please Hubrecht Willemse as much as he thought they might.

‘But it was Hubrecht Willemse’s next remark that made me wonder whether he was quite right in the head,’ Oupa Bekker continued. ‘I started thinking that the years he had spent behind prison walls, with just rice water and singing hymns, must have turned his mind queer. I got a chillier feeling than ever between my shoulder-blades, then, in spite of the heat.’

For Hubrecht Willemse told Oupa Bekker that the reason why the men from the landdrost’s office would not be able to capture him was because he had the power to render himself invisible.

‘Sometimes they don’t see me at all,’ Hubrecht Willemse said to Oupa Bekker. ‘Other times they think I’m somebody else. I’ve noticed it all the way through these parts. That’s why I’m glad that I’ll be crossing the border soon.

‘Because it’s worrying me a bit, this thing. It’s a power I didn’t have before. It must be something that came to me without my knowing about it, this last time I was in prison. Maybe it was something I ate.’

Oupa Bekker said that he thought to himself, then, that it was not so very surprising that the landdrost’s men should make mistakes about Hubrecht Willemse’s identity.

‘I thought, well, if I had seen him from not so very nearby,’ Oupa Bekker said, ‘and I went just by the horse he was riding, then I might easily have taken him for Koos Liebenberg. Or, again, if I had seen him just walking, with the light not too good, and going by how he was dressed, then I might have thought he was Krisjan Steyn.

‘So it was not surprising that the landdrost’s men, who did not have occasion to visit the Dwarsberg side of the Groot Marico often, should get a bit mixed up, perhaps, in looking for Hubrecht Willemse. Like if he should walk into a bar, for instance, carrying Gert Pretorius’s saddle under his arm, I also thought.’


It was the next day, Oupa Bekker said, that he saw for himself something of that mysterious power that Hubrecht Willemse had spoken about having, whereby Hubrecht Willemse could become invisible or could appear to be somebody quite different.

A horseman again drew up in front of them, Oupa Bekker said, and came and joined them on the tree-stump. But this time they recognised the visitor. It was the veldkornet, who had been sent from the landdrost’s office on the escaped convict’s trail.

‘Japie Uys and I were both very glad to see the veldkornet,’ Oupa Bekker said, ‘ and the veldkornet was able to tell us a lot about Hubrecht Willemse, whom he described as a dangerous character. But we knew that much without the veldkornet having to tell us. “Whatever he wants he just takes, and he doesn’t care how,” the veldkornet said. That too we knew.

‘The veldkornet went on to say that in the records of the landdrost’s office, Hubrecht Willemse was known as the Terror of the Malopo.’

‘What, has he been there as well?’ Japie Uys asked.

‘No,’ the veldkornet replied, ‘but that’s where he’s heading now. And if he’s not going to be a holy terror there, in the Malopo, then I don’t know. But it’s outside our district, and the quicker he gets there, the better we’ll all like it, I can tell you.’

Oupa Bekker said that he thought that was a very peculiar thing for a veldkornet to say. Never mind about wanting to call Hubrecht Willemse the Terror of the Malopo, Oupa Bekker thought, why, he was enough of a Terror of the Marico. Oupa Bekker tried to suggest something along these lines to the veldkornet.

‘Well, if he gets into the Malopo, then it’s their lookout,’ was all the veldkornet could say.’

When once Hubrecht Willemse had got across the Malopo, it wasn’t so very far from there to the Bechuanaland border. Yes, he wouldn’t be at all surprised if Hubrecht Willemse was almost out of the Transvaal by now, the veldkornet added.

You couldn’t get to the Bechuanaland border that way, Japie Uys said. Not at that time of the year, you couldn’t. The only way was through the Renosterpoort. And from where he was sitting on the stump, Japie Uys pointed out the Renosterpoort to the veldkornet.

‘That scoundrel Willemse will have to come right back here again, along that same road,’ Japie Uys said, gleefully. ‘He’ll have to. There’s no other way. And that’s when you’ll get him. What’s more, Hubrecht Willemse will be coming past here again, quite soon.’

Just then another cracking sound came from the hollowed-out tree-trunk. This time it was the veldkornet that jumped up suddenly, Oupa Bekker said.

‘And later on that same afternoon, it was proved to us that Hubrecht Willemse did indeed have those ghostly powers that he had claimed,’ Oupa Bekker added. ‘For Hubrecht Willemse came back again along that road, as Japie Uys had said he would. And from a long way off we pointed him out to the veldkornet, but the veldkornet just couldn’t see him at all.

‘And when, afterwards, Hubrecht Willemse got so near that the veldkornet just had to see him, the veldkornet said that it didn’t look like Hubrecht Willemse to him in the least.

‘It looked more like a Senator he knew, the veldkornet remarked, when Hubrecht Willemse had gone past, and the sound of galloping hooves was dying in the distance.’

Onsigbare Man

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

Uit “The Terror of the Malopo”
In A Bekkersdal Marathon
deur Herman Charles Bosman


Op ’n middag, lank gelede, het oupa Bekker saam met Japie Uys naby Renosterpoort uitgekamp, toe ’n vreemdeling, wat lank en donker was, uit die bos uit na hulle toe aangery gekom het. Dit was hoe hy vir Hubrecht Willemse ontmoet het, het oupa Bekker aan ons gesê.

“Ek het nie die man geken wat daar, waar ek en Japie Uys gerus het, afgeklim het nie,” het oupa Bekker verduidelik. “Maar ek het sy perd herken. Dit was een van Koos Liebenberg se bekroonde hingste. Ek het ook die saal geken. Dit het aan Gert Pretorius behoort. En die pak klere wat die vreemdeling aangehad het, was Krisjan Steyn se swart kerkklere.”

Oupa Bekker het gesê dat hy die pak klere uitgeken het aan die heelgemaakte plek op die broek se een knie waar Krisjan Steyn een nagmaal op die sypaadjie voor die Zeerustse kroeg geval het. Hoekom Krisjan Steyn geval het, was omdat hy nie die halfdosyn trappies voor die kroeg opgemerk het nie, oor dit so warm was.

“Die vreemdeling het homself as Hubrecht Willemse voorgestel,” het oupa Bekker bygevoeg, “en hy het gesê dat hy ’n bietjie daar in die buurt rond was. Wel, hy kon ’n bietjie baie gesê het, het ek gedink, te oordeel aan sy pak klere en die perd, om nie eers Gert Pretorius se saal te noem nie.

“Ek en Japie Uys het na mekaar gekyk. En ek was bly dat ek nie Japie was nie. Want Japie Uys het ’n paar nuwe winkelstewels gedra wat omtrent net die vreemdeling se grootte was.”

Oupa Bekker het gesê dat Hubrecht Willemse langs hom en Japie Krige op ’n afgebreekte boomstomp kom sit het. Hubrecht Willemse het sy hoed afgehaal en homself daarmee koel gewaai.

“Ek het nie geweet wie se hoed dit was nie,” het oupa Bekker gesê, “hoewel dit so oud en uit fatsoen uit gelyk het dat ek nie verbaas sou gewees het nie as dit Hubrecht Willemse se eie hoed was.

“Maar dit was toe ons gesien het hoe kort Hubrecht Willemse se hare gesny was, dat Japie Uys baie vinnig om verskoning begin vra het vir die ongemaklike boomstomp waarop Hubrecht Willemse moes sit. Daar was ’n baie beter stomp waarvan hy geweet het, net ’n entjie met die pad af, het Japie Uys gesê, en hy was reeds besig om op pad daarheen in ’n klomp withaakbome te verdwyn, toe Hubrecht Willemse hom taamlik skerp teruggeroep het.

“Nee, los dit,” het Hubrecht Willemse gesê toe Japie Uys ewe verleë teruggekom het. “Julle gaan reg hier bly, altwee van julle.”

Oupa Bekker het gesê, hoewel dit ’n warm middag was terwyl hy daar langs Hubrecht Willemse op die afgebreekte stomp gesit het, hy nogtans gevoel het dat hy aan die bewe was. Hy homself het nie veel anders as ’n uitgeholde boomstomp gevoel nie, het oupa Bekker gesê.

Skielik was daar toe ’n kraakgeluid. Die rysmiere was binne in die boomstomp aan die werk, en met die gewig van drie mans daarop, het die hout op een plek meegegee. Nogtans het oupa Bekker en Japie Uys opgespring.

“Toe ons weer gaan sit het,” het oupa Bekker voortgegaan, “het Hubrecht Willemse aan ons gesê: ‘Julle weet, ek is ’n ontsnapte bandiet.’ Net só, het hy dit gesê. Natuurlik het daardie inligting nie vir Japie en myself as veel van ’n verrassing gekom nie. Nietemin het ons gevoel dat die vreemdeling baie beter daaroor sou voel as ons sou voorgee dat ons verbaas was.

“Japie het toe gesê, nee, hy kon dit nie glo nie. Dit was omtrent die laaste ding wat hy hom kon voorstel, het Japie Uys vir Hubrecht Willemse verseker. En ek het aan hom gesê dat hy meer soos ’n assuransieagent gelyk het.

“Toe, toe ek iets onaangenaams, van nie so lank gelede nie, met ’n assuransieagent in daardie omgewing onthou het, het ek gesê dat hy miskien meer soos ’n senator gelyk het.”

Oupa Bekker het gesê dat sy woorde nie vir Hubrecht Willemse soveel genoeë verskaf het as wat hy gemeen het nie.

“Maar dit was Hubrecht Willemse se volgende opmerking wat my laat wonder het of hy reg in sy kop was,” het oupa Bekker aangegaan. “Ek het begin dink dat die jare wat hy agter tronkmure deurgebring het, met net ryswater en die sing van gesange, sy kop aangetas het. Ek het toe kouer as ooit tussen my skouerblaaie gevoel ten spyte van die hitte.”

Want Hubrecht Willemse het aan oupa Bekker vertel dat die rede waarom die manne van die landdroskantoor nie in staat sou wees om hom te vang nie, was omrede hy die krag gehad het om homself onsigbaar te maak.

“Soms sien hulle my glad nie,” het Hubrecht Willemse aan oupa Bekker gesê. “Op ander tye dink hulle ek is iemand anders. Ek het dit die hele pad deur hierdie omgewing opgemerk. Dis hoekom ek bly sal wees dat ek binnekort oor die grens sal wees.

“Want hierdie ding maak my bietjie bekommerd. Dis ’n krag wat ek nie voorheen gehad het nie. Dit moet iets wees wat na my toe gekom het sonder dat ek daarvan geweet het – hierdie laaste keer wat ek in die tronk was. Miskien was dit iets wat ek geëet het.”

Oupa Bekker het gesê dat hy toe so op sy enigheid gedink het, dat dit nie so ’n groot verrassing was dat die landdros se manne foute oor Hubrecht Willemse se identiteit sou maak nie.

“Wel, ek het gedink, as ek hom nie van so naby af gesien het nie,” het oupa Bekker gesê, “en net gekyk het na die perd waarop hy gery het, dan kon ek hom maklik vir Koos Liebenberg aangesien het. Of weer, as ek hom net sien stap het, met die lig nie te goed nie, en net gekyk het hoe hy aangetrek was, dan kon ek hom vir Krisjan Steyn aangesien het.

“So was dit nie ’n verrassing dat die landdros se manne, wat nie die geleentheid gehad het om die Dwarsberg se kant van die Groot Marico baie te besoek nie, miskien ’n bietjie deurmekaar kon raak in die soektog na Hubrecht Willemse. Of as hy byvoorbeeld by ’n kroeg sou inloop, met Gert Pretorius se saal onder sy arm – het ek ook gedink.”


Dit was die volgende dag, het oupa Bekker gesê, wat hy vir homself iets van die geheimsinnige krag wat Hubrecht Willemse gehad het, en waarvan hy gepraat het, gesien het – waardeur Hubrecht Willemse onsigbaar kon word, of hoe dit kon voorkom dat hy iemand heeltemal anders was.

’n Perderuiter het voor hulle kom stilhou, het oupa Bekker gesê, en gekom en by hulle op die boomstomp aangesluit. Teen daardie tyd het hulle die besoeker herken. Dit was die veldkornet wat deur die landdros se kantoor op die ontsnapte bandiet se spoor gestuur is.

“Ek en Japie Uys was albei baie bly om die veldkornet te sien,” het oupa Bekker gesê, “en dit was vir die veldkornet moontlik om ons ’n hele klomp goed oor Hubrecht Willemse, wat hy as ’n gevaarlike karakter beskryf het, te vertel. Maar ons het reeds daarvan geweet sonder dat dit vir die veldkornet nodig was om ons te vertel. ‘Wat hy ook al wil hê, vat hy sommer, en hy gee nie om hoe nie,’ het die veldkornet gesê. Dit het ons ook geweet.

“Die veldkornet het voortgegaan om te sê dat in die rekords van die landdroskantoor, Hubrecht Willemse bekend gestaan het as ‘die Verskrikking van die Malopo’.”

“Wat, was hy ook daar?” het Japie Uys gevra.

“Nee,” het veldkornet geantwoord, “maar dis waarheen hy nou op pad is. En as hy nie daar, in die Malopo, ’n verskriklike verskrikking gaan wees nie, dan weet ek nie. Maar dit is buite ons distrik, en hoe gouer hy daar aankom, hoe meer sal ons almal daarvan hou, dit kan ek jou vertel.”

Oupa Bekker het gesê dat hy gedink het dat dit vir die veldkornet ’n eienaardige ding was om te sê. Vergeet van verskrikking van die Malopo, het oupa Bekker gedink. Genugtig, Hubrecht Willemse was genoeg van ’n verskrikking in die Marico. Oupa Bekker het probeer om so iets aan die veldkornet oor te dra.

“Wel, as hy by die Molopo aankom, is dit hulle uitkyk,” was al wat die veldkornet kon sê.

Wanneer Hubert Willemse eers die Malopo oorgesteek het, was dit van daaraf nie juis baie ver na die Betsjoeanalandse grens toe nie. Ja, hy sou glad nie verras wees as Hubert Willemse teen daardie tyd amper uit die Transvaal was nie, het die veldkornet bygevoeg.

Op daardie manier kon jy nie by die Betsjoeanalandse grens uitkom nie, het Japie Uys gesê. Jy kon nie, nie daardie tyd van die jaar nie. Al manier was deur die Renosterpoort. En van waar hy op die stomp gesit het, het Japie Uys vir die veldkornet die rigting na die Renosterpoort uitgewys.

“Daardie skobbejak van ’n Willemse sal weer reguit hierheen moet kom, op presies dieselfde pad,” het Japie Uys opgetoë gesê. “Hy moet. Daar’s geen ander pad nie. En dis wanneer jy hom in die hande sal kry. En verder, Hubrecht Willemse sal binnekort weer hier verby moet kom.”

Presies toe het daar weer ’n kraakgeluid vanuit die uitgeholde boomstomp gekom. Hierdie keer was dit die veldkornet wat skielik opgespring het, het oupa Bekker gesê.

“En later dieselfde middag is daar aan ons bewys dat Hubrecht Willemse wel daardie spookagtige kragte gehad het waarop hy aanspraak gemaak het,” het oupa Bekker bygevoeg. “Want Hubrecht Willemse het op dieselfde pad langs teruggekom, net soos Japie Uys gesê het hy sou. En toe hy nog ver weg was, het ons vir die veldkornet in sy rigting gewys, maar die veldkornet kon hom glad nie sien nie.

“En toe, daarna, het Hubrecht Willemse so naby gekom dat die veldkornet hom net moes sien – die veldkornet het gesê dat dit nie in die minste soos Hubrecht Willemse gelyk het nie.

“Dit het meer soos ’n senator wat hy geken het, gelyk, het die veldkornet opgemerk toe Hubrecht Willemse verby was, en die klank van galoperende hoewe in die verte verdwyn het.”


Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

Uit “Neighbourly”
In A Bekkersdal Marathon

deur Herman Charles Bosman

In elk geval, só, daar gaan ’n heining daar opgerig word, nou, al langs die grens van die Marico, deur die bos. Doringdraad. ’n Metaaldraad gespan langs die grens. En dit spruit plek plek – soos dit ’n bosveldranker betaam – dorings.

“Nou ’n heining …” het Chris Welman gesê. “Wanneer ek aan ’n heining dink, onthou ek ook ’n gawe buurman wat aan die anderkant staan, en wat sy kop op ’n soort van broederliefderike wyse skud met die sien van wat aan my kant van die heining aan die gang is. En die hele tyd is ek omtrént briesend oor die raad wat hy my gee, hoe om dit beter te doen.

“Soos toe ek op ’n slag my nuwe huis gebou het, wat bedoel was om beskutting aan my vrou en kinders te voorsien. En ’n buurman het gekom, en aan die anderkant van die heining gaan staan, en sy kop op ’n goedhartige manier geskud oor die songedroogte bakstene. Turfklei vir songedroogte bakstene was nie goed nie, het hy vir my gesê, omdat die mure met so ’n soort stal met die eerste reëns ineen sou stort. En ek het nie die geesteskrag gehad om hom die waarheid te vertel nie. Ek bedoel, ek was te skaam om hom te laat weet dat daardie bakstene inderdaad vir my huis bestemd was.

“Toe het ek maar liewer nog ’n stal, wat ek nie nodig gehad het nie, gebou. En dit was slegs lank daarna – toe ’n groot stuk modder, wat hy aan die buitekant opgesmeer het, verkrummel het – dat ek uitgevind het dat my buurman se eie huis, waaroor hy altyd in sulke deftige taal van gepraat het … dat ek agtergekom het dat my buurman se eie huis met niks anders nie, as songedroogte turfkleibakstene, gebou is.”

Ja, het Jurie Steyn gesê, of wanneer jy besig was om ’n prieel op te sit, vir ’n wingerd om oor te rank.

“En dan kom jou buurman daar aan en sê, nee wat man, so ’n wankelrige prieel – dit sal nooit ’n wingerd kan dra nie,” het Jurie Steyn voortgegaan. “En dan sê jy, wel, dis nie vir druiwe bedoel nie, sien jy? Jy is nie so onnosel nie, sê jy. Jy is maar net besig om ’n tralie vir jou vrou te maak. Sy wil ’n ranker met daardie veeragtige soort van blare daaraan, daar laat groei, sê jy.

“En dan sê jou buurman, wel, hy hoop die vere is nie baie swaar nie, want dit sal nie veel gewig vat om die hele ding inmekaar te laat stort nie. Teen daardie tyd voel jy omtrent soos ’n bruin kalander wat kruip oor een van die sylootjies van die wingerd wat jy van plan was om daar te plant. En dis ’n snaakse ding, maar in plaas daarvan, die blou blomme van die ranker wat jy daar gaan plant, staan jou regtig nie aan nie.”

Dit was opvallend, het ons gesê, hoe jy soms ’n stal te siene kry wat heeltemal te goed lyk vir ’n ordinêre bosveldplaas, met vierkante en driehoeke wat in die pleister bokant die deur van die stal gesny is. En met ’n stoep wat, as jy nie geweet het dit was ’n stal nie, wel, jy kon amper mense wat daarop koffie gesit en drink het, sien. En spinnekopagtige drade van rankers wat delikaat, maar ietwat uit plek uit lyk, en wat om soliede steiers met geteerde stutpale groei. En dit lyk asof die plaasboer die pergola so stewig gebou het, sodat die blekerige spinnekopagtige blomme nie sommer net sou wegswewe nie.

En dit kon alles so wees oor die raad van ’n buurman wat op ’n slag aan die anderkant van die draad gestaan het, ewe goedhartig, maar met sy oë op skrefies. Amper asof hy nie kon glo wat hy gesien het nie. En sy een hand het gemaklik op die draad gerus, asof hy enige oomblik reg bo-oor kon spring, en dit waarmee jy besig was, sommer uit jou hande kon neem, en jou wys hoe dit reg gedoen moes word. Sy ander hand sou hy op sy voorkop hou sodat hy beter kon sien. En hy sou sy kop skud, op ’n vriendelike manier, tussen sy aanbevelings.

Dit was wat ’n heining vir ons beteken het, het ons gesê. Jong Vermaak, die skoolmeester, het toe ’n opmerking gemaak.

Dit was die eerste kans, tot dan toe, wat hy gekry het om te praat.

So ver soos wat hy kon sien, het die skoolmeester gesê, sou die uitwerking daarvan – die oprigting van ’n heining tussen die Unie en die Betsjoeanalandse Protektoraat – wees dat dit die Unie en die Protektoraat regte bure sou maak.

A Severely Practical Line

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

From ‘Neighbourly’
In A Bekkersdal Marathon
by Herman Charles Bosman


A fence between the Union and the Bechuanaland Protectorate, At Naudé said – according to the wireless, the two Governments were already discussing it.

‘I hope they put gates in the fence, though, here and there,’ Chris Welman said. ‘Otherwise, how will we get to Ramoutsa siding?’

‘Yes, with a fence there,’ At Naudé agreed, ‘goods we had ordered from Johannesburg could lie at the siding for years, and we’d be none the wiser.

‘And as likely as not, we wouldn’t even notice the difference,’ At Naudé continued. ‘We’d think it was just the railways being a bit slow, again.’

There was one queer thing about putting up a fence, Oupa Bekker said, that he himself had noticed, long ago. And it was this. When you erected a fence around your farm, it never seemed to keep anybody out. All you were doing was fencing yourself in, and with barbed wire.

In the meantime, Gysbert van Tonder, with his somewhat extensive cattle-smuggling interests, had been doing a spot of thinking. And when he spoke, it was apparent that he had not been indulging in glad, carefree reveries. His reasoning followed a severely practical line – a line as straight as the five-strand, theodolite-charted, course of the fence that would provide the Union and the Bechuanaland Protectorate with official frontiers.

‘There should be a proper sort of a border – that I do believe in,’ Gysbert van Tonder announced, somewhat piously. ‘It makes it a lot too hard, smuggling cattle from the Protectorate into the Transvaal, when there’s no real line to smuggle them over. I’m glad the Government’s doing something about it. These things have got to be correct. I’ve been discouraged more than once, I can tell you, asking myself … well, what’s the good? You see what I mean?

‘Either you’re in the Marico, or you aren’t. And either you’re in the Protectorate, or you aren’t. When there’s no proper border, you can be standing with a herd of cattle right on the Johannesburg market, and not be feeling too sure whether you’re in the Transvaal or in Bechuanaland. And even when the auctioneer starts calling for bids, you don’t quite know whether they’re going to come in pounds or in rolls of brass wire.

‘You almost expect somebody to shout out: “So many strings of beads”. So I can only say that the sooner they put up a decent kind of fence, the better. The way things are, it’s been going on for too long. You’ve got to know if an ox is properly smuggled over, or if it isn’t. You’ve got to be legal.’

The years he had put in at cattle-smuggling had imparted to Gysbert van Tonder’s mind an unmistakably juridical slant. He liked arranging things by rule and canon, by precept and by code. And the next question he asked bore that out.

‘In this discussion that our Government is having with the Protectorate Government,’ he asked, ‘did the broadcast say rightly what kind of fence it is that they are going to put up? Is it the steel posts kind, with anchoring wires that you cut? Or will it have standards, that you pull out, and bend the fence down by the droppers, for the cattle to walk over on bucksails? That’s a thing they should get straight before anything else, I’m thinking.’

At that point, the conversation – naturally enough – took a technical turn. The talk had to do with strands, and surveyors, and wrongly positioned beacons, and surveyors, and rails, and the wire snapping and cutting Koos Nienaber’s chin open in rebounding, and gauges, and five-barb wires, and the language Koos Nienaber had used afterwards, speaking with difficulty because of all that sticking plaster on his chin.


‘And so the surveyor said to me,’ Chris Welman was declaring, about half an hour later, ‘that if I didn’t believe him about that spruit not coming on my side of the boundary, then I could check through his figures myself. There were only eight pages of figures, he said, and those very small figures on some of the pages, that didn’t look too clear, he would go over, in ink, for me,’ he said.

‘And he would also lend me a book that was all just figures that would explain to me what the figures he had written down meant. And when I said that, since my grandfather’s time, that spruit had been used on our farm, and that we used to get water there, the surveyor just smiled, like he was superior to my grandfather. And he said he couldn’t understand it. On the other side of the bult, in a straight line, that spruit was a long way outside of our farm.’

‘What the other surveyor, many years ago, had been up to, he just couldn’t make out, he said. With all his books of figures, he said, he just couldn’t figure that one out. Well, naturally I couldn’t go and tell him, of course. Although it’s something we all know in the family.

‘Because my grandfather had had the same kind of trouble, in his time, with a surveyor, more years ago than I can remember. And when my grandfather said to the surveyor: “How do you know that the line you marked out on the other side of the bult is in a straight line from here? Can you see through the bult – a bult about fifty paces high, and half a mile over it?” The surveyor had to admit, of course, that no man could see through a bult. And the land surveyor felt very ashamed of himself, then, for being so ignorant. And he changed the plan, just like my grandfather had asked him to do.

And the funny part of it is that my grandfather had no knowledge of figures. Indeed, I don’t think my grandfather could even read figures. All my grandfather had, while he was talking to the land surveyor, was a shotgun, one barrel smooth and the other choke. And the barrels were sawn off quite short. And they say that when he went away from our farm – my grandfather having proved to him just where he had gone wrong in his figures – he was the politest surveyor that had ever come to this part of the Dwarsberge.’

There would, he said, then, unquestionably be a good deal of that same sort of element in the erection of the boundary between the Bechuanaland Protectorate and the Transvaal.

More than one land surveyor would, as likely as not, raise his eyebrows, we said. Or he would take a silk handkerchief out of his pocket and start dusting his theodolite, saying to himself that he shouldn’t, in the first place, have entrusted so delicate an instrument to a raw Mchopi porter, smelling of home-brewed beer.

In the delimiting of the Transvaal-Bechuanaland Protectorate border, we could foresee quite a lot of trouble sticking out, for quite a number of people.

’n Streng praktiese lyn

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

Uit “Neighbourly”

In A Bekkersdal Marathon
deur Herman Charles Bosman


’n Heining tussen die Unie en die Betsjoeanalandse Protektoraat, het At Naudé gesê – volgens die draadloos was die twee regerings reeds besig om dit te bespreek.

“Ek hoop hulle sit darem, so hier en daar, hekke in die heining,” het Chris Welman gesê. “Indien nie, hoe sal ons dan by die Ramoutsa-sylyn uitkom?”

“Ja, met ’n heining daar,” het At Naudé saamgestem, “kon goedere wat ons uit Johannesburg bestel het, vir jare op die sylyn lê, en ons sou niks daarvan weet nie.

“Bes moontlik sou ons nie eers die verskil opmerk nie,” het At Naudé voortgegaan. “Ons sou net dink die spoorweë was alweer ietwat stadig.”

Daar was een snaakse ding oor die oprigting van ’n heining, het oupa Bekker gesê, wat hyself lank gelede opgemerk het. En dit was dat wanneer jy ’n heining om jou plaas oprig, het dit nooit gelyk of dit iemand uitgehou het nie. Al wat jy gedoen het, was om jouself in te kamp, en dit met doringdraad.

Intussen het Gysbert van Tonder, met sy ietwat groot belang in beessmokkelary, ’n bietjie aan die dink geraak. En toe hy gepraat het, was dit duidelik dat hy nie besig was met vrolike, sorglose dagdromery nie. Sy beredenering het ’n streng praktiese lyn gevolg – ’n lyn so reguit soos die vyf teodoliet gekarteerde drade van die heining wat die Unie en die Betsjoeanalandse protektoraat van amptelike grense sou voorsien.

“Daar behoort ’n ordentlike soort van grens te wees – daaraan glo ek,” het Gysbert van Tonder ietwat vroom aangekondig. “Dit maak dit baie moeiliker om beeste uit die Protektoraat die Transvaal binne te smokkel as daar geen grenslyn is om hulle oor te smokkel nie. Ek is bly die regering doen iets daaraan. Hierdie dinge moet reg wees. Ek kan jou vertel dat ek al meer as een keer moedeloos was en myself gevra het … wel, wat baat dit? Verstaan julle wat ek bedoel?

“Jy is óf in Marico, óf jy is nie. Jy is óf in die Protektoraat, óf jy is nie. Wanneer daar nie ’n ordentlike grens is nie, kan jy met ’n trop beeste reg in die Johannesburgse mark staan, onseker óf jy in die Transvaal óf in Betsjoeanaland is nie. En selfs wanneer die afslaer vir bieë begin vra, is jy nie seker of hulle in ponde of in rolle koperdraad gaan kom nie.

“Jy verwag amper dat iemand gaan uitroep: ‘Soveel stringe krale’. Ek kan dus slegs sê, hoe gouer hulle ’n behoorlike soort van heining oprig, hoe beter. Dit het te lank aangegaan met hoe dit vandag is. Jy moet kan weet of ’n os deeglik oorgesmokkel is of nie. ’n Mens moet wettig wees.”

Die jare wat hy met die smokkel van beeste besig was, het duidelik aan Gysbert van Tonder ’n onmiskenbare regskundige denkproses verleen. Hy het daarvan gehou om dinge volgens reëls en regulasies te organiseer. En die volgende vraag wat hy gevra het, het dit beaam.

“In hierdie gesprek wat ons regering met die regering van die Protektoraat voer,” het hy gevra, “het die uitsending tereg gesê watter soort heining hulle gaan oprig? Is dit die soort met staalpale en geankerde drade wat jy kan sny? Of sal dit die gewone soort wees wat jy kan uittrek en waar jy dan die heining by die valpale kan neerbuig vir die beeste om op die bokseil oor te loop? Dis die ding wat hulle, voor enigiets anders, sal moet uitstryk, dink ek.”

Op daardie punt het die gesprek – heel verstaanbaar – ’n tegniese draai gemaak. Die geselsery het te doene gehad met draadstringe, en landmeters, en bakens wat verkeerdelik geposisioneerd was, en landmeters, en dwarspale, en die snaar wat gespring het en Koos Nienaber se ken met die opslag oopgesny het, en opmetings, en vyfdoringdraad-drade, en die taal wat Koos Nienaber daarna gebruik het, terwyl hy met moeite gepraat het met daardie kleefpleister op sy ken.


“En toe het die landmeter vir my gesê,” het Chris Welman omtrent ’n halfuur later mee vorendag gekom, “as ek hom nie geglo het oor dat die spruit nie aan my kant van die grens loop nie, dan kon ek sy syfers myself nagaan. Daar was slegs agt bladsye vol syfers, het hy gesê, en daardie baie klein syfertjies op sommige bladsye, wat nie te duidelik gelyk het nie, sou hy in ink vir my oorgaan,” het hy gesê.

“En hy kon ook ’n boek vir my leen wat vol syfers was, wat aan my sou verduidelik wat die syfers wat hy neergeskryf het, beteken. En toe ek gesê het dat, sedert my oupa se tyd, ons die gebruik van daardie spruit op ons plaas gehad het, en dat ons gewoonlik ons water daaruit gekry het, het die landmeter net geglimlag, asof hy my oupa se meerdere was. En hy het gesê hy kon dit nie verstaan nie. Aan die anderkant van die bult, in ’n reguit lyn, was daardie spruit ’n hele ent weg van ons plaas af.

“Wat daardie ander landmeter, baie jare gelede, aangevang het, kon hy net nie uitmaak nie, het hy gesê. Met al sy boeke en syfers, het hy gesê, kon hy net nie kop of stert daarvan uitmaak nie. Wel, natuurlik kon ek hom nie gaan staan en vertel nie. Hoewel dit iets is wat ons almal in die familie kennis van dra.

“Want my oupa het in sy tyd, meer jare gelede as wat ek kan onthou, dieselfde soort probleem met ’n landmeter gehad. En toe het my oupa vir die landmeter gesê: ‘Hoe weet jy dat die lyn wat jy anderkant die bult gemerk het, ’n reguit lyn van hier af is? Kan jy deur die bult sien – ’n vyftig-tree hoë bult en ’n halfmyl tot aan sy anderkant?’ Die landmeter moes natuurlik erken dat geen mens deur ’n bult kon sien nie. En die landmeter was toe beskaamd omdat hy so onkundig was. En toe het hy die plan verander, presies soos my oupa hom gevra het om te doen.

En die snaakste ding daarvan was dat my oupa niks van syfers af geweet het nie. Inderdaad, ek glo nie my oupa kon eers syfers lees nie. Al wat my oupa gehad het terwyl hy met die landmeter gepraat het, was ’n haelgeweer – die een loop glad en die ander nie. En die lope was albei nogal kort afgesaag. En hulle sê toe hy die plaas verlaat het – ná my oupa aan hom uitgewys het waar hy verkeerd was met sy syfers – was hy die beleefdste landmeter wat nog ooit na hierdie deel van die Dwarsberge gekom het.”

Daar sou onteenseglik, het hy gesê, ’n aansienlike deel van dieselfde soort van ding in die oprigting van ’n grens tussen die Betsjoeanalandse Protektoraat en die Transvaal plaasvind.

Meer as een landmeter sou verseker verwonderd sy wenkbroue lig, het ons gesê. Of hy sou sy sysakdoek uit sy sak haal en sy teodoliet begin afstof, terwyl hy vir homself sou sê dat hy, in die eerste plek, nie so ’n delikate instrument aan ’n rou Mchopi-draer, wat na tuisgemaakte bier geruik het, moes toevertrou het nie.

In die afbakening van die Transvaal-Betsjoeanaland Protektoraat-grens, kon ons heelwat moeilikheid sy kop sien uitsteek, vir ’n hele klomp mense, nogal.

Legend of a Golden City

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

From ‘Lost City’

In A Bekkersdal Marathon
by Herman Charles Bosman


‘It’s a queer thing, though,’ the schoolmaster said, ‘when you come to think of it, that for so many hundreds of years, when the interior of South Africa was still unexplored, there should have been a legend of a Golden City. And people were so convinced of the existence of this city that they went searching for it. They were so sure that there was that city of gold that they even marked it on their maps. And what seems so extraordinary to me is that one day the Golden City actually would arise, and not too far away, either, from where the old geographers had, centuries before, indicated on their maps. It was as though they were all prophesying the rise of Johannesburg. And at most they were only a few hundred miles out.’

That men should have been able to mark on a map, centuries beforehand, a city that was not there yet – that, to him, was one of the mysteries of Africa, the schoolmaster declared.

Thereupon Oupa Bekker said that if it was a thing like that, that the schoolmaster thought wonderful, then the schoolmaster still had a lot to learn.

‘After all, with South Africa so big,’ Oupa Bekker said, ‘they were bound to go and build cities in it, somewhere. That stands to reason. And so, for a person to go and put a mark on a map, and to say that someday there is going to be a city there, or thereabouts – well, what would have been wonderful was if it didn’t work out, some time. And to say that it’s surprising how that man made that mark on the map, centuries ago, even, well, I think that only shows how bad he was at it. If Johannesburg had got started soon after he had prophesied it, then there might have been something in it. But it seems to me that the man who made that map wasn’t only a few hundred miles out, as Meneer Vermaak says, but that he was also a few hundred years out. What’s more, he also got the name wrong. Unless you all think that that name – what’s it again?’

‘Monomotapa,’ young Vermaak announced.

‘… isn’t far out from sounding like Johannesburg,’ Oupa Bekker said.

It made him think of his grand-uncle Toons, all this, Oupa Bekker said. Now, there was something that really did come as a surprise to us. The general feeling we had about Oupa Bekker was a feeling of immense antiquity, of green and immemorial age. In the lost, olden-time cities that our talk was about we could, without thinking twice, accord to Oupa Bekker the rights of a venerable citizenship. And in that crumbled town, we could conceive of Oupa Bekker as walking about in the evening, among the cobwebbed monuments. He seemed to belong with the battered, though timeless, antique.

It was foolish, of course, to have ideas like that. But that was the impression, in point of appearance and personality, that Oupa Bekker made on us.

And so, when Oupa Bekker spoke of himself as having had a grand-uncle, it just about took our breath away.

‘You were saying about your grand-uncle?’ Jurie Steyn, who was the first to recover, remarked. From the tone in his voice, you could hear that Jurie Steyn pictured Oupa Bekker’s grand-uncle as a lost city in himself, with weeds clambering over his ruined walls.

‘My grand-uncle Toons,’ Oupa Bekker continued, unaware of the stir he had caused, ‘also had the habit, when he first trekked into the Transvaal – that was all just open veld, then – of stopping every so often and looking around him and saying that one day a great city would arise, right there where he was standing, where it was now just empty veld. On his way up, when he trekked into the Northern Transvaal, he stopped to say it at where there is today Potchefstroom, and also at where there is today Johannesburg and Pretoria. In that way, you could say that he was just as good as the man who did that map. And I suppose he was, too. That is, if you don’t count all those hundreds of other places where my grand-uncle Toons also stopped to say the same thing, and where there is today still just open veld.’

It was Jurie Steyn who brought the conversation back to where we had started from.

‘Those expeditions going in search of the lost city,’ he asked of At Naudé, ‘have they set out yet? And do you know if they are likely to pass this way, at all? Because, if it’s last letters they want to send home, and so on, then my post office is as good as any. I mean, their last letters have got a good chance of getting to where they are addressed to. I don’t say the expeditions have got the same chance of getting to the lost city. But instead of taking all that trouble, why don’t they just drop a letter in the post to the lost city – writing to the mayor, say? Then they’ll at least know if the lost city is there or not.’

But At Naudé said that, from what he had heard over the wireless, the expeditions were on the point of leaving, or had already left, Johannesburg. And as for what Jurie Steyn had said about writing letters – well, he had the feeling that more than one letter, that he himself had posted, had ended up there, in that lost city.

‘Johannesburg?’ Oupa Bekker queried, talking as though he was emerging from a dream. ‘Well, I’ve been in Johannesburg only a few times. Like with the Show, say. And I’ve passed through there on the way to Cape Town. And I’ve always tried to pull down the curtains of the compartment I was in when we went through Johannesburg. And I have thought of the Good Book, then.

‘And I have thought that if ever there was a lost city, it was Johannesburg, I have thought. And how lost, I have thought … The expedition doesn’t need to leave Johannesburg, if it’s a lost city that it wants.’

Legende van ’n goue stad

Posted on December 04, 2018 by Cape Rebel

Uit “Lost City”
In A Bekkersdal Marathon
deur Herman Charles Bosman


“As jy daaroor begin dink,” het die skoolmeester gesê, “is dit egter ’n snaakse ding dat daar, vir soveel honderde jare, toe die binneland van Suid-Afrika nog ongeëksploreerd was, die legende van ’n Goue Stad was. En die mense was so oortuig oor die bestaan van daardie stad, dat hulle daarvoor gaan soek het. Hulle was so seker dat daar wel daardie stad van goud was, dat hulle dit selfs op hulle kaarte aangeteken het. En wat vir my so buitengewoon lyk, is dat daardie stad eendag inderdaad sou verrys, en selfs nie te ver weg vanwaar die ou aardrykskundiges dit, eeue gelede, op hulle landkaarte aangedui het nie. Dit was asof hulle almal die opkoms van Johannesburg voorspel het. En hulle was hoogstens net ’n paar honderd myl uit.”

Dat ’n mens eeue gelede in staat kon wees om op ’n kaart ’n stad wat nog nie bestaan het nie, aan te dui – vir hom was dit een van die geheimenisse van Afrika, het die skoolmeester verklaar.

Oupa Bekker het daarop gesê dat, as die skoolmeester gedink het dat iets soos dit wonderlik was, die skoolmeester nog baie gehad het om te leer.

“Alles in ag genome, met Suid-Afrika wat so groot is,” het oupa Bekker gesê, “sou dit vir hulle onvermydelik wees om êrens daarin stede te gaan bou. Dis redelik om so te dink. Vir ’n persoon om dus ’n merk op ’n landkaart aan te bring en om te sê dat daar eendag ’n stad daar of daar êrens sal wees – wel, wat wonderlik sou gewees het, was, ás dit nie een of ander tyd sou plaasgevind het nie. En om te sê dat dit selfs verbasend was hoe ’n mens eeue gelede daardie aantekening op ’n landkaart gemaak het – wel, dit wys jou net hoe swak hy met so iets was. As die oprigting van Johannesburg kort nadat hy dit voorspel het, plaasgevind het, dan kon daar toe iets daarin gesteek het. Maar dit lyk vir my dat die man wat daardie landkaart geteken het, nie net ’n paar honderd myl uit was nie, soos meneer Vermaak gesê het, maar dat hy ook ’n paar honderd jaar uit was. En verder het hy ook die naam verkeerd gekry. Tensy julle almal dink dat daardie naam – wat was dit nou weer?”

“Monomotapa,” het jong Vermaak aangekondig.

“… die klank klink nie juis veel anders as Johannesburg nie,” het oupa Bekker gesê.

Al dié goed het hom aan sy grootoom Toons laat dink, het oupa Bekker gesê. Dít was nou iets wat regtig ’n verrassing vir ons was. Die algemene gevoel wat ons vir oupa Bekker gehad het, was ’n gevoel van ontsaglike bejaardheid, van groen en eeue oue ouderdom. In die verlore outydse stede waarvan ons gepraat het, kon ons, sonder om twee keer te dink, aan oupa Bekker die reg van eerbiedwaardige burgerskap verleen. En in daardie verbrokkelde dorp kon ons ons voorstel hoe oupa Bekker in die aand tussen die spinnerakoortrekte monumente gewandel het. Dit het gelyk of hy by die gehawende, maar tydlose, oudhede gehoort het.

Dit was natuurlik dwaas om sulke idees te koester. Maar dit was die indruk na gelang van sy voorkoms en persoonlikheid wat oupa Bekker op ons gemaak het.

En toe oupa Bekker dus oor homself gepraat het, dat hy ’n grootoom gehad het, het dit ons asems omtrent weggeslaan.

“En jy het van jou grootoom gesê?’ het Jurie Steyn, wat die eerste een was wat weer tot verhaal gekom het, opgemerk. Uit sy stemtoon kon jy hoor dat Jurie Steyn oupa Bekker se grootoom voorgestel het as ’n verlore stad, met bossies wat oor sy bouvallige mure geklouter het.

“My grootoom Toons,” het oupa Bekker voortgegaan, heel onbewus oor die beroering wat hy veroorsaak het, “toe hy Transvaal – wat net oop veld was – vir die eerste keer binnegetrek het, het ook die gewoonte gehad om elke nou en dan te stop, en om hom heen te kyk, en te sê dat daar eendag op hierdie plek waar hy toe gestaan het, ’n groot stad sou verrys, reg daar waar hy in die oop veld gestaan het. Op sy pad boontoe, toe hy Noord-Transvaal binnegetrek het, het hy stilgehou om dit te sê waar Potchefstroom vandag staan, en ook waar Johannesburg en Pretoria vandag staan. Op daardie manier kon jy sê dat hy net so goed was as die man wat die kaart opgestel het. En ek neem aan dit was so. Dit wil sê, as jy nie al daardie honderde ander plekke waar my grootoom Toons ook gestop het en dieselfde ding gesê het, waar daar vandag nog steeds net oop veld is, in ag neem nie.”

Dit was Jurie Steyn wat die gesprek teruggeneem het na waar ons begin het.

“Daardie ekspedisies wat na die verlore stad gaan soek,” het hy vir At Naudé gevra, “het hulle al vertrek? En weet jy of hulle enigsins moontlik hierlangs verby sal gaan? Want, as dit die laaste briewe, en so voorts, is wat hulle huis toe wil stuur, dan is my poskantoor net so goed soos enige ander. Wat ek bedoel is dat hulle laaste briewe ’n goeie kans het om op te daag daar waarheen hulle geadresseer is. Ek sê nie die ekspedisies het ’n goeie kans om by die verlore stad uit te kom nie. Maar in plaas daarvan om al daardie moeite te doen, waarom pos hulle nie maar net ’n brief na die verlore stad toe nie – sê maar ’n brief aan die burgemeester? Dan weet hulle ten minste of die verlore stad daar is of nie.”

Maar At Naudé het gesê, ná wat hy op die draadloos gehoor het, die ekspedisies óf op die punt gestaan het om te vertrek, of dat hulle alreeds vanuit Johannesburg vertrek het. En na gelang van wat Jurie Steyn gesê het oor die skryf van briewe – wel, hy het die gevoel gehad dat meer as een van die briewe wat hy self gepos het, daar in daardie verlore stad opgeëindig het.

“Johannesburg?” het oupa Bekker gevra, en gepraat asof hy uit ’n droom ontwaak het. “Wel, ek was slegs ’n paar keer in Johannesburg. Sê nou maar soos, vir die Skou. En ek het op pad Kaapstad toe daardeur gery. En ek het altyd probeer om die gordyne van die kompartement waarin ek was wanneer ons deur Johannesburg gery het, af te trek. En dan het ek aan die Goeie Boek gedink.

“En ek het gedink dat, as daar ooit ’n verlore stad was, dit Johannesburg moet wees. Het ek gedink. En hóé verlore, het ek gedink … Dis nie nodig vir die ekspedisie om Johannesburg te verlaat nie, as dit ’n verlore stad is waarna hulle soek.”

1 2 3 58 Next »